Stilzitten is geen optie bij Schuberts zestien vrolijke Deutsche Tänze. De set pianominiatuurtjes is echte feestmuziek, ideaal om een elegante avond mee op te vrolijken. Muziekdrukkers keken dan ook gretig uit naar zulke kleine werken, want ze wisten hoe het publiek ervan zou smullen. Met de nogal speelse titel Impromptu voor de vier werken in opus 90 leidde uitgever Haslinger Schubert-fans handig om de tuin. Zelf zou de componist de volwassen, kloeke stukken waarschijnlijk een andere benaming hebben gegeven, want kleinschalig – of spontaan – zijn ze allerminst.

Bij het vallen van de nacht komen, tegelijk met de geesten van het verleden, alle gevoelens aan de oppervlakte. De romantische dichters vonden in schemering en sterrennacht het ultieme decor voor poëtische ontboezemingen. In dit nachtelijke programma van Sette Voci staan nu eens niet Schuberts sololiederen centraal, maar juist zijn veel minder uitgevoerde meerstemmige werken voor vocaal ensemble en piano.

Met het nieuwe boekenprogramma Lees meer! – de opvolger van De Oogst van het Seizoen – nodigen de Openbare Bibliotheek Brugge Het Beschrijf boekenliefhebbers op zondagochtend uit in het Concertgebouw om de tijd te nemen voor goede literatuur. Auteurs uit Vlaanderen en Nederland, en af en toe ook uit het verdere buitenland, verzamelen rond een thema en gaan in dialoog met elkaar, steeds tegen de achtergrond van recent werk. Vaste gastheer Freek Braeckman peilt met de schrijvers naar het hoe en waarom van hun boeken en haalt het leesplezier naar boven.

Met Music for Airports (1978) schreef de beroemde Britse producent en muzikant Brian Eno muziek als tegengewicht voor de storende geluiden en ongeïnspireerde klanklandschappen in luchthavens. Het werk bestaat voor het grootste deel uit een melodie in loops, die kinderlijk naïef voorbijdartelt, opnieuw terugkeert en langzaam afscheid neemt. Een van de doelstellingen van de Bang on a Can All-Stars is belangrijk muzikaal werk zoals dit opnieuw onder de aandacht te brengen.

Tijdens een doodgewone 18e-eeuwse concertavond kreeg het publiek niet zelden een wonderlijk menu voorgeschoteld van symfonie-fragmenten, spectaculaire concerti en aria’s uit de populairste opera’s van het moment, alles door elkaar. Componisten als Wolfgang Amadeus Mozart wisten hoe ze hun zalen moesten vullen en profiteerden tegelijkertijd van de kans om nieuwe ideeën te testen. Zo’n bonte mix maakt Jos van Immerseel er op deze mei-avond niet van, maar de Mozart-avond van Anima Eterna Brugge is haast net zo divers als de happenings van weleer.

Leoš Janácek was de grootste Tsjechische operacomponist uit de geschiedenis. Dankzij zijn studies van de Tsjechische volksmuziek en taal kwam hij tot een volstrekt nieuw, persoonlijk idioom. Zijn enorme affiniteit met het theater blijkt ook uit zijn strijkkwartetten, met titels die verwijzen naar de novelle Kreutzersonate van Tolstoj en naar de intense briefwisseling die Janácek tot aan zijn dood voerde met de veertig jaar jongere Kamila Stösslová. In de broeierige en koortsachtige muziek van zijn strijkkwartetten legt Janácek zijn ziel bloot.

Jonathan Harvey componeerde de tapecompositie Mortuos Plango, Vivos Voco (‘ik beween de doden en roep de levenden’) in 1980 aan het IRCAM in Parijs. Het werk, dat een van zijn bekendste zou worden, toont een duidelijke verwantschap met het bekende Gesang der Jünglinge uit 1956 van Karlheinz Stockhausen. Als muzikaal basismateriaal gebruikte Harvey opnames van het gezang van zijn zoon, in die periode koorzangertje aan Winchester Cathedral, en van de zwaarste klok van diezelfde kerk. De titel van de compositie verwijst trouwens naar de inscriptie op deze bronzen kolos.

Mortuos Plango, Vivos Voco
Installatie door Visual Kitchen

Jonathan Harvey: muziek
Visual Kitchen: video-installatie
Lieven Bertels: concept

productie: Holland Festival, in opdracht van GAIDA festival en ISCM World Music Days 2008. Met de steun van British Council & Réseau Varèse

In zijn tapecompositie Mortuos Plango, Vivos Voco werkt Jonathan Harvey met opnames van het gezang van zijn zoontje en van de zwaarste klok van Winchester Cathedral.

De onlangs overleden Jonathan Harvey behoorde ongetwijfeld tot de meest invloedrijke componisten van zijn generatie. Hij zocht in de jaren 1960 aansluiting bij de radicale internationale avant-garde. Vertegenwoordigers van die stroming, zoals Milton Babbitt en Karlheinz Stockhausen, hadden een duidelijke invloed op zijn werk. Zo toonde Harvey zich sterk geïnteresseerd in elektronisch gegenereerde muziek en wiskundige benaderingen van klanken en structuren.

Jonathan Harveys Bird Concerto with Pianosong wordt geflankeerd door werk van twee van zijn voorbeelden. Het Bird Concerto is een hommage aan Olivier Messiaen. De gedeelde fascinatie van Harvey en Messiaen voor vogelgezangen, was de aanzet voor dit werk. De muzikanten dialogeren met opnames van die vogelgezangen, die zowel onbewerkt als elektronisch gemodificeerd worden afgespeeld door luidsprekers die het publiek omringen. Un sourire was Messiaens ode aan Mozart, ter gelegenheid van diens 200e verjaardag in 1991.

Voormalige koorknaap Jonathan Harvey werd grootgebracht in de koortraditie van de Anglicaanse religieuze muziek die zijn wortels heeft in het gregoriaans. Uit die periode weerhoudt hij ook het idee van muziek als aanbidding en van stemmen en instrumenten verenigd in het aanroepen van het goddelijke. Summer Cloud’s Awakening van Jonathan Harvey is een aangrijpend muzikaal ritueel waarin west en oost elkaar raken.

De Brit Jonathan Harvey behoort ongetwijfeld tot de meest invloedrijke componisten van zijn generatie. Hij zocht in de jaren 1960 aansluiting bij de radicale internationale avant-garde. Vertegenwoordigers van die stroming, zoals Milton Babbitt en Karlheinz Stockhausen, hadden een duidelijke invloed op zijn werk. Zo toonde Harvey zich sterk geïnteresseerd in elektronisch gegenereerde muziek en wiskundige benaderingen van klanken en structuren.

Het IRCAM in Parijs is sinds de jaren 1970 een gerenommeerd instituut voor onderzoek naar muziektechnologie. Jonathan Harvey exploreerde er in de jaren 1980 onder andere de mogelijkheden om instrumentale en elektronische klanken met elkaar te laten versmelten. Bhakti, een compositie voor instrumentaal ensemble en elektronica, werd een muzikaal hoogstandje. Harvey zet de sound van het technologische arsenaal van het IRCAM meesterlijk naar zijn hand en spreidt een fantastisch palet aan klankkleuren en -bewegingen tentoon.

The Rite of Spring
Video-installatie van Katarzyna Kozyra

De Poolse gerenommeerde beeldende kunstenares Katarzyna Kozyra vertrekt in deze indrukwekkende, op zeven schermen geprojecteerde geanimeerde video-installatie van de ‘Dans van het uitverkoren slachtoffer’. Voor de rollen van de geïdealiseerde maagden, kiest ze bewust voor naakte bejaarde dansers die niet echt voldoen aan de huidige schoonheidsidealen.

woensdag 22.05.2013 / 18.00-22.00
donderdag 23.05.2013 - vrijdag 31.05.2013 / 13.00-18.00
De Bond (Buiten Smedenvest 1, 8000 Brugge — op wandelafstand van het Concertgebouw).

Igor Stravinsky componeerde het ballet Le Sacre du Printemps in 1913. De première vond plaats op 29 mei 1913 in het Théâtre des Champs-Elysées in Parijs. Les Ballets russes voerden de choreografie van Vaslav Nijinski uit. De voorstelling werd ‘un succès de scandale’. Dat is echter niet de enige reden waarom dit ballet zowel in de muziek- als in de dansgeschiedenis een mijlpaal betekende.

Toen choreograaf en conceptualist Xavier Le Roy op een dvd repetitiebeelden ontdekte van Le Sacre du Printemps door de Berliner Philharmoniker, raakte hij meteen gefascineerd door de gestiek van dirigent Simon Rattle. Hij kon zijn ogen niet afhouden van de woeste bewegingen waarmee Rattle zijn muzikanten in het gareel houdt. Zonder enige muzikale voorkennis begon Le Roy aan een analyse van Stravinsky’s meesterwerk en in het bijzonder van Rattles interpretatie, die hij ontleedt als een choreografie op zich waarvan de tekens en bewegingen de muziek zowel lijken te leiden als te volgen.

Op vraag van het Concertgebouw creëert de Venezolaans-Canadese choreograaf en danser José Navas een persoonlijke soloversie van Stravinsky’s Le Sacre du Printemps, live uitgevoerd door Brussels Philharmonic. Navas is ondertussen geen onbekende meer in het Concertgebouw en staat bekend om de uitgekiende integratie van livemuziek in zijn dansvoorstellingen. In het lijstje van schandaalconcerten prijkt naast Stravinsky’s Sacre Bartóks De wonderbaarlijke mandarijn.

Ook Pina Bausch creëerde in 1975 haar eigen versie van Le Sacre. Daarin spelen vrouwen de hoofdrol en krijgt de voortplantingsdrift van de mens een nogal negatieve weerklank. Als symbool van vrouwelijke vruchtbaarheid, seksualiteit en slachtofferschap krijgt een felrode doek in deze choreografie een belangrijke rol toegewezen. Bausch zoomt in op het ritueel van het kiezen en het offeren van een vrouw en niet op de viering van de lente, de context waarbinnen het offer in de oorspronkelijke voorstelling plaatsvindt.

In deze documentairefilm worden dirigent Sir Simon Rattle en zijn Berliner Philharmoniker gevolgd tijdens een gewaagd en ambitieus project. Het doel is om met 250 Berlijnse kinderen en jongeren afkomstig uit maar liefst 25 verschillende landen een dansspektakel op te zetten rond Le Sacre. De meeste deelnemers komen uit kansarme gezinnen, luisteren normaal naar hiphop en zijn even rusteloos als onzeker. Het lijkt onbegonnen werk, zeker aangezien choreograaf Royston Maldoom maar 45 dagen heeft tot de première.

Prof. Dr. Christel Stalpaert (Universiteit Gent, vakgroep Theaterwetenschappen) brengt aan de hand van beeldfragmenten een lezing over de geschiedenis en de verschillende interpretaties van Le Sacre du Printemps doorheen de dansgeschiedenis en plaatst het werk in zijn historische en hedendaagse context.

De Duitse choreograaf Raimund Hoghe kiest in zijn duet-versie van Le Sacre du Printemps voor de bewerking voor twee piano’s, die Stravinsky zelf verwezenlijkte. Twee mannen aan de piano (Alain Franco en Guy Vandromme) en twee mannen op scène (Lorenzo De Brabandere en Hoghe zelf). Twee pas de deux. Hoghe creëerde een lineaire, haast horizontale en tot een uiterste eenvoud herleide choreografie waarin de twee mannen zich als het ware aan elkaar spiegelen. De sterke band met het rituele is eigen aan het werk van Hoghe, maar verwijst hier tevens naar het oorspronkelijke libretto.

Patricia Kopatchinskaja heeft geen opgeblonken vioolspel voor ogen, maar eerder de rauwe intensiteit van aardse muziek. Haar liefde voor folklore blijft dan ook steeds hoorbaar in haar vioolspel. Dat maakt van haar de gedroomde soliste voor Bartóks Vioolconcerto nr. 2. In dit werk dringt de Hongaarse volkscultuur binnen en nestelt zich geruisloos naast de ‘ernstige’ klassieke muziek.

Energetisch en hypnotiserend klinkt Shaker Loops van John Adams, een Amerikaanse minimalist ‘van het tweede uur’. De titel verwijst naar het extatische dansen van de Shakers, een religieuze sekte uit de Verenigde Staten. Zijn Chamber Symphony baseerde Adams op de bekende Kammersymphonie, opus 9 van Arnold Schönberg én op de hyperactieve muziek van cartoons uit de jaren 1950. Het derde deel van het werk kreeg niet zomaar de titel roadrunner!

Met De eenzaamheid van de egel creëert LOD, na Twee oude vrouwtjes, opnieuw een voorstelling gebaseerd op het fascinerende werk van Toon Tellegen. Ditmaal wordt het een productie voor de grote zaal én voor families en kinderen. Het is meteen ook een blij weerzien met componist Dick van der Harst. Van der Harst verraste eerder, samen met wijlen Eric De Volder, met succesvoorstellingen als Diep in het bos en Achter ’t eten. Raven Ruëll behoorde tot 2010 tot de artistieke kern van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS).

Schuberts pianotrio’s zijn werken van vriendschap. Midden in de jaren 1820, bijna op het einde van zijn leven, maakte de componist in Wenen kennis met de pianist Bocklet, de cellist Linke en met Schuppanzigh, de vioolvirtuoos van dat moment. Pas dan vond Schubert weer inspiratie om voor pianotrio te schrijven, een genre dat Beethoven groot had gemaakt. Het leverde twee van zijn mooiste, krachtigste stukken op. Het eerste trio is warm en lichtvoetig, het tweede heeft een meer dramatische, zoekende ondertoon en een monumentale fuga tot besluit.

Hevig transpirerende solisten, pijnlijke uitschuivers en een spannende ontknoping. Elk jaar zit menig muziekliefhebber gekluisterd aan televisie en radio om opkomend muzikaal talent te volgen tijdens de Koningin Elisabethwedstrijd. In de 76e editie van dit prestigieuze muziekconcours is het opnieuw de beurt aan de meest begaafde pianisten. Na de finale trekken de eerste drie laureaten op tournee door België en maken ze traditiegetrouw hun opwachting in Concertgebouw Brugge.

MAfestival 2013 opent groots met de opera Orlando van Georg Friedrich Händel en heeft met wereldsterren als René Jacobs en Bejun Mehta en het Belgische succesensemble B’Rock een internationale topproductie te gast. De passage van deze productie in de Munt (april 2012) was een overdonderend succes en werd zelfs genomineerd voor Opéra de l'année 2012 door de Franse cultuurzender Mezzo. Tijdens MAfestival 2013 staat de concertante uitvoering op het programma. Händel schreef deze opera seria voor vijf solisten op het hoogtepunt van zijn carrière.

Het Praagse barokorkest Collegium 1704 werd in 2005 opgericht door de gedreven dirigent Václav Luks en is op korte tijd uitgegroeid tot een van de vaste waarden op de grote Europese podia, onder andere dankzij een aantal overrompelende Zelenka-opnames. Tijdens het slotconcert brengen zij de magistrale vijfstemmige H-moll Messe van Johann Sebastian Bach. Bach schreef de misdelen op verschillende momenten in zijn loopbaan en voegde ze aan het einde van zijn leven samen tot een grote compositie. Het werk wordt daardoor beschouwd als een soort synthese van de hele barokperiode.

Dmitry Shostakovich schreef zijn eerste celloconcerto in 1959 voor zijn goede vriend Mstislav Rostropovich. De cellist leerde het werk in vier dagen tijd uit het hoofd. Toch geldt het nog steeds als een van de moeilijkste maar ook populairste celloconcerti. Shostakovich’ eerste symfonie bevat de energie die veel van diens latere muziek zou kenmerken. De eerste beluistering doet duizelen, omdat de componist alle ideeën in snel tempo laat rijpen. Toch is dit geen typisch 20e-eeuwse cerebrale muziek: het is de klankwereld zelf die op de voorgrond staat.

De muzikanten van Calefax werken in een buizenfabriek. Elke dag weer doen ze hetzelfde werk en dat bevalt hun prima. Groot is dan ook de paniek als er op een dag geen orders meer binnenkomen. De mannen besluiten te experimenteren met de buizen en maken de vreemdste instrumenten die ook nog eens heel mooi klinken! De bestellingen stromen weer binnen en ze richten zelfs een muziekfabriek op. Als begaafde mimespelers vertellen de vijf musici in gebaar en muziek een humoristisch en ontroerend verhaal. Muziek van Bach tot Debussy en van Scarlatti tot Prokofiev doorspekt de voorstelling.

In 1792 verliet de 22-jarige Beethoven zijn geboortestad Bonn om in Wenen bij Haydn te gaan studeren. Vlak voor zijn vertrek schreef graaf Waldstein in het album amicorum van zijn jonge protégé dat hij nu ‘Mozarts geest uit de handen van Haydn’ zou ontvangen. Het eerste pianoconcerto van Beethoven, dat later als Pianoconcerto nr. 2 gepubliceerd zou worden, vertoont qua vorm, structuur en klank nog de invloed van Mozart, al wijst het hymnische middendeel al vooruit naar de rijpe Beethoven. In dezelfde periode schreef Haydn zijn late ‘Londense’ symfonieën.

Met een waar vioolfestijn zet Masques onder leiding van de Canadese klavecinist Olivier Fortin twee barokvirtuozen in het zonnetje die het muzikale landschap van Wenen en wijde omstreken eigenhandig transformeerden. Eerst was er Schmelzer, die zo blaakte van talent dat hij als eerste Oostenrijker – na een reeks Italianen – de leiding kreeg over de Habsburgse hofkapel. Zijn aanstekelijke sonates en suites zijn fris en vernieuwend, met vaak een heel beeldende, grappige kant zoals in het Festschule-balletto. En toen kwam Biber, voor wie de viool al helemaal geen geheimen meer had.

Happy birthday à vous, Jean-Philippe Rameau! Op de 330e verjaardag van de componist komt Alexandre Tharaud, Frankrijks populairste pianist, naar Brugge voor een gevarieerd recital. Werk van focuscomponist Rameau wordt afgewisseld met muziek van François Couperin, een van de grootste namen uit de Franse barokmuziek. Deze composities zijn schoonheid op de vierkante millimeter: de kleinoden (dansen, karakterstukken, variaties …) spreken zelfs het moeilijkste publiek aan en ontroeren met hun zangerige melodieën en verfijnde sonoriteit die ook op een piano uitstekend tot hun recht komen.

Wenen heeft iets met scholen. Na de Eerste (Haydn, Mozart, Beethoven) en de Tweede (Schönberg, Webern, Berg), is Wenen tegenwoordig het broeinest van een Derde Weense School met het ensemble Klangforum Wien en zijn oprichter Beat Furrer. Samen met componisten als Helmut Lachenmann, Bernhard Lang en anderen is Furrer ontegensprekelijk een erfgenaam van het modernisme. Tegelijk gaat hij op een eigenzinnige manier op zoek naar nieuwe geluiden.
Beat Furrer beheerst alle belangrijke genres, van instrumentale solo’s over ensemblemuziek tot symfonische werken.

Klangforum Wien brengt muziek van zijn oprichter en bezieler Beat Furrer. FAMA verwijst naar de godin van de roem en het gerucht. Ovidius beschreef het huis van Fama als een plaats waar elk geluid uit de wereld gehoord werd. Furrer creëerde voor deze bijzondere compositie ook een huis: een doos waar het publiek middenin zit; de musici staan buiten. Dit spel met verschuivende panelen en bijzondere akoestische effecten (zonder elektronica!) creëert een intrigerende ruimtelijke ervaring.

Beat Furrers Phasma voor piano solo uit 2002 wankelt op de grens van dense expressiviteit en verstilde tijd. Furrer vergelijkt het met door een raam kijken in een hogesnelheidstrein: dichte objecten vliegen voorbij, verdere objecten blijven als het ware stilstaan. Die gelijktijdige en uiteenlopende lagen horen we ook in Phasma. Daarnaast verkent Furrer de grenzen van het instrument. Dat aftasten – in dit geval van de menselijke stem – bepaalt ook het klankbeeld van de experimentele klankpoëzie van Hugo Ball.

Een land van bergen en kastelen, maar vooral ook van muziek. Nadar Ensemble bewijst dat Oostenrijk – en dan vooral de stad Wenen – bruist van de muzikale energie. Jonge en minder jonge leeuwen zoals Matthias Kranebitter, Beat Furrer, Bernhard Lang, Eva Reiter, Peter Ablinger en Jorge Sánchez-Chiong gaan in een sneltreinvaart op zoek naar nieuwe expressievormen. Ze kennen en respecteren tradities, maar schuwen tegelijk het experiment niet.

De opvoering van De Stomme van Portici was de aanleiding voor de Belgische Revolutie. Kan en wil een componist in België vandaag met een nieuwe opera nog een dergelijk maatschappelijk effect bereiken? Het is slechts een van de vele vragen die Serge Verstockt en ChampdAction zich in de opera Hold Your Horses stellen. Welk groot verhaal kan een opera vandaag uitdragen, nu het neoliberalisme de laatste overheersende ideologie lijkt te zijn, met alle ecologische, sociale en politieke gevolgen van dien? Vooruitgang werd synoniem voor ‘meer succes, meer financiële macht, meer winst’.

Veertig jaar geleden besloot Peter Phillips zijn droom waar te maken: de meerstemmige muziek van de renaissance uitvoeren met zijn eigen ensemble. Al snel groeiden The Tallis Scholars in dit repertoire uit tot een wereldwijde referentie, met steeds de hoogste lof voor hun cd’s en concerten. Hun opname van Spem in alium kreeg onlangs zelfs een belangrijke bijrol in de bestseller Vijftig tinten grijs! Alle reden dus voor een terugblik, een best of-programma met toch een melancholisch kantje, want is treurige muziek niet de mooiste?

Met het boekenprogramma Lees meer! Nodigt de Openbare Bibliotheek Brugge boekenliefhebbers op zondagochtend uit in het Concertgebouw om de tijd te nemen voor goede literatuur. Auteurs uit Vlaanderen en Nederland gaan in dialoog met elkaar, steeds tegen de achtergrond van recent werk. De interviewer peilt met de schrijvers naar het hoe en waarom van hun boeken en haalt het leesplezier naar boven. Na afloop krijgt het publiek de kans om na te praten met de auteurs en boeken te laten signeren.

WALPURGIS is een reizend muziektheatergezelschap dat onder leiding van sopraan Judith Vindevogel elke opera of concert weet om te toveren tot een onvergetelijke belevenis voor jong en oud. Ambachtelijkheid is de sleutel, en daarbij voeren lyriek, poëzie en een no-nonsense uitvoering de boventoon. In haar jaarlijkse librettolezingen slaagt WALPURGIS erin om op een aanstekelijke manier, al improviserend en met een knipoog, het klassieke lyrische repertoire te ontsluiten voor een breder publiek, en dat in een informele sfeer.

Na een succesvolle tournee met Alexander Melnikov vorig seizoen is B’Rock toe aan het tweede luik van het Mozart Project. Opnieuw werd daarbij de hulp ingeroepen van een jonge topmusicus: Christian Poltéra, die onder meer door Gramophone Magazine werd geroemd om zijn ‘moeiteloze spel’. Maar het Vlaamse periodeorkest heeft nog een spannende verrassing in petto, want Bejun Mehta krijgt de muzikale leiding in handen.

Over een optreden van de Duitse celliste Marie-Elisabeth Hecker schreef een recensent onlangs: ‘Hecker speelt als een engel … de schoonheid van haar klank wordt nog versterkt door een exquise elegante lijn en meeslepend lyrisme.’ Samen met haar man, de beroemde Berlijnse pianist Martin Helmchen, brengt Hecker in Brugge drie cellosonates uit telkens een andere creatieve periode in de loopbaan van Beethoven. In de vroege Cellosonate in F plaatst Beethoven de cello en de piano voor het eerst in de muziekgeschiedenis op gelijke voet.

Geblinddoekte virtuoze muzikanten, geraffineerde drumsalvo’s, zachte klankmassa’s, een beatboxende muzikant en een uitdagend ritmisch ‘steekspel’. En dan … licht uit, spot aan! Zes Australische handen dansen in een verbluffend ritmische choreografie van de Belgische componist Thierry De Mey. Een visueel spel waarin oog en oor met elkaar versmelten. De muzikanten van het Australische Ensemble Offspring slaan zich met indrukwekkende precisie door een uiterst origineel en hedendaags programma. Terwijl een uitgebreid klankenpalet wordt opengetrokken, wisselt intiem spel af met forse passages.

Een double bill met een Belgisch en Australisch ensemble die in een atypische bezetting hedendaagse kamermuziek in een humoristisch en nonsensicaal jasje presenteren. De gekozen werken hebben een duidelijke link met het alledaagse, het vertrouwde, grenzend aan het banale, en in de meeste gevallen gaat het zelfs om de schoonheid van wat doorgaans wordt genegeerd. Die onverwachte schoonheid krijgt een laagje ironie of parodie toebedeeld.

De Spaanse choreograaf en danser Israel Galván treedt in de voetsporen van zijn ouders, die zelf ook dansers waren. Maar hij doet dat niet zonder de traditie naar zijn eigen hand te zetten: in zijn werk versmelt hij flamenco met hedendaagse dans en muziek: wars van alle clichés en virtuoos uitgevoerd. Galván geldt als een van de grootste vernieuwers van het genre en won zowat alle belangrijke flamencoprijzen. Dit najaar is hij voor het eerst in het Concertgebouw te gast met zijn nieuwe creatie Lo Real.

De doop van een nieuwe pianoforte is een belangrijke gebeurtenis, zeker als het gaat om een kopie van een beroemd historisch instrument. Chris Maene werkte de afgelopen maanden aan zo’n instrument, en niet zomaar een: de Broadwood die Ludwig van Beethoven in 1817 vanuit Londen cadeau kreeg. De echte inwijding vindt plaats op 24 oktober (zie p. 54), maar vandaag krijgt het publiek al een voorproefje.

Ondanks alle bijgeloof en ondanks het belang dat vaak gehecht wordt aan een ‘negende’ symfonie, zorgde Shostakovich’ Symfonie nr. 9 voor een breuk met zijn voorgaande symfonieën. Zijn Zevende en Achtste symfonieën zijn ernstig en tragisch. De verwachtingen waren dan ook dat de Negende symfonie een trilogie zou vormen met de twee overige ‘oorlog-symfonieën’. Ze moest een triomfantelijke apotheose worden ter verheerlijking van de communistische partij en de Sovjet-Unie. Het pakte echter anders uit: het werd een vrolijk, maar ingetogen werk.

Uit de complexe meerstemmige muziek van de renaissance smeedden Heinrich Isaac en zijn leerling Ludwig Senfl rond 1500 een nieuw genre: het Duitse sololied. Het stond ook wel bekend als tenorlied, want de gezongen melodie verstopten ze vaak juist in die middenstem. Beide componisten schreven er honderden, vaak met ontroerend mooie melodieën op prachtige, ingetogen, grappige en soms ook ronduit vunzige teksten. Via Senfl kwam het genre bovendien terecht bij de krachten achter de Reformatie en werd het de basis voor het koraal zoals we dat kennen van bijvoorbeeld Johann Sebastian Bach.

Tegenwoordig prijkt in haast elke concertzaal een Steinway. In Beethovens tijd was de pianowereld echter lang niet zo standaard. Beethoven bespeelde in de loop van zijn leven niet enkel Weense pianoforte’s van Stein, Streicher, Walter en Graf, ook de Parijse en Londense markt met Erard en Broadwood was hem niet vreemd. Erg kort samengevat klinken die laatste zangeriger en krachtiger dan de meer transparante Weense instrumenten. Bijna onvermijdelijk is de wederzijdse invloed tussen bouwers.

‘Ik zal het instrument behandelen als een altaar waarop ik mijn mooiste gaven aan de goddelijke Apollo zal deponeren.’ Dat schreef Beethoven aan Broadwood om hem te bedanken voor diens gloednieuwe pianoforte. Via de link met de gevierde componist hoopte Broadwood de Weense pianomarkt vlotjes te veroveren en om de zaak extra kracht bij te zetten had de Londense pianobouwer het instrument laten uitkiezen door vijf eminente musici, onder wie Ries, Cramer en Kalkbrenner.

Wie ooit pianolessen volgde, kent natuurlijk de vele stukjes die Anton Diabelli voor de beginnende pianist schreef. Toch is Diabelli vandaag vooral bekend omdat hij aan de basis lag van Beethovens monumentale variatiecyclus opus 120. Om de start van zijn uitgeversbedrijfje kracht bij te zetten, had Diabelli aan zowat alle belangrijke figuren uit het Weense muziekleven gevraagd een variatie te schrijven op een walsthema van zijn eigen hand. Kreutzer, Hummel, Czerny, Mozart, Schubert, Liszt en vele anderen gingen op de vraag in.

Zowel Mozart als Beethoven lieten zich positief uit over de pianoforte’s van Anton Walter, en daar hadden ze beslist hun redenen voor. Walter was erin geslaagd instrumenten te maken die tegelijk geraffineerd én krachtig klonken. De langer klinkende tonen maakten het makkelijker dan daarvoor om noten te binden, zonder aan transparantie in te boeten: een sensatie! Dit zou Beethovens grote voorbeeld Clementi, die in Londen werkte en dus vooral vertrouwd was met Engelse instrumenten, zeker geapprecieerd hebben.

Het standaardwerk van de 20e eeuw – naast Le Sacre du Printemps van Stravinsky – is zonder twijfel Arnold Schönbergs Pierrot Lunaire uit 1912. Deze befaamde liedcyclus voor spreekstem en instrumentaal ensemble, bezingt de archetypische clown uit de commedia dell’arte, de maanzieke Pierrot. ‘Beestachtige geluiden lijken onmiddellijk te transformeren in pulsaties die zich vermengen met de trillingen van de zintuigen, de ziel. Alsof het een directe transcriptie is’, zo schrijft Schönberg over zijn werk.

De liefde regeert, overal en altijd. De wereld van de barokopera is daarop zeker geen uitzondering, want of het nu gaat om goden of mensen, iedereen valt ten prooi aan Amors pijlen. Les Ambassadeurs was in 2012 al goed voor een opvallend openingsconcert tijdens het MAfestival. Ditmaal koos het jonge ensemble de mooiste delen uit de opera’s van Rameau en laat het u het plezier én de pijn van de liefde ervaren: onschuldig of wellustig, gelukkig of wanhopig, van hoop via teleurstelling en jaloezie naar woede met hier en daar een hint van waanzin.

Wenen is de muziekstad bij uitstek. Geen enkele stad bood onderdak aan zoveel grote componisten, in wier oeuvre traditie en vernieuwing vaak op unieke wijze samengaan. In 1792 trok de jonge Ludwig van Beethoven van Bonn naar Wenen om er les te volgen bij Joseph Haydn en zich te laven aan het genie van Mozart. De Eerste Weense School was geboren. Een eeuw later trokken Arnold Schönberg en zijn leerlingen Alban Berg en Anton Webern radicale conclusies uit de harmonische en motivisch-thematische vernieuwingen van Wagner en de Weense componisten Brahms en Mahler.

Het genre van het pianotrio kwam later tot wasdom dan het strijkkwartet. Midden 18e eeuw was het nog wachten op de perfectionering en verbreiding van de pianoforte, die het klavecimbel stilaan begon te vervangen. Bovendien moesten componisten nieuwe middelen vinden om viool, cello en piano, met hun erg contrasterende dynamiek en timbre, te laten versmelten in een uitgebalanceerde dialoog. Haydn componeerde een vijftigtal briljante pianotrio’s, waarin de rol van de cello aanvankelijk beperkt bleef tot het verdubbelen van de basso continuo.

Dankzij de indrukwekkende reeks kwartetten die Haydn, Mozart en Beethoven in Wenen bij elkaar schreven, groeide het strijkkwartet uit tot het meest prestigieuze genre van de klassieke muziek. Componisten konden er steeds hun meest diepzinnige en vernieuwende ideeën in kwijt. Zo was Anton Weberns Fünf Sätze zijn eerste atonale werk. Alban Berg experimenteerde in de Lyrische Suite dan weer voor het eerst met de dodecafonie of twaalftoonsmuziek.

Het genre van het pianotrio kwam later tot wasdom dan het strijkkwartet. Midden 18e eeuw was het nog wachten op de perfectionering en verbreiding van de pianoforte, die het klavecimbel stilaan begon te vervangen. Bovendien moesten componisten nieuwe middelen vinden om viool, cello en piano, met hun erg contrasterende dynamiek en timbre, te laten versmelten in een uitgebalanceerde dialoog.

Joseph Haydn geldt niet alleen als de ‘vader van het strijkkwartet’, ook de Eerste Weense School kan zijn ouderschap claimen. Toch is Haydns muziek in geografische zin nauwelijks Weens te noemen: hij werkte op het landgoed van de melomane prins Nikolaus Esterházy, het 'Hongaarse Versailles'. Daar tussen de velden kon hij naar hartenlust experimenteren met nieuwe vormen en een nieuwe taal.

Dankzij de indrukwekkende reeks kwartetten die Haydn, Mozart en Beethoven in Wenen bij elkaar schreven, groeide het strijkkwartet uit tot het meest prestigieuze genre van de klassieke muziek. Componisten konden er steeds hun meest diepzinnige en vernieuwende ideeën in kwijt. Zo was Anton Weberns Fünf Sätze zijn eerste atonale werk. Alban Berg experimenteerde in de Lyrische Suite dan weer voor het eerst met de dodecafonie of twaalftoonsmuziek.

Op scène zien we vrouwen van hier en nu. Vluchtelingen en getuigen van oorlog. Hun stemmen gaan Berio en Monteverdi vooraf, verbinden deze oude klanken met Gertrude Stein en Heiner Goebbels en sluiten af met stilzwijgen. Luciano Berio voerde Il combattimento di Tancredi e Clorinda op als protest tegen de oorlog in Vietnam. Monteverdi protesteert met zijn beroemde madrigaal, waarin de kruisvaarder Tancredi zonder het te beseffen zijn als soldaat verklede geliefde Clorinda doodt, tegen de absurditeit van geweld en extremisme.

Anne Teresa De Keersmaeker is een van de weinige vooraanstaande choreografen die geboeid wordt door de complexiteit van de hedendaagse muziek. 'Vortex Temporum' is het stuk waarop ze het afgelopen decennium haar aandacht heeft toegespitst. Dit late werk (1994-1996) van de Franse componist Gérard Grisey is zorgvuldig opgebouwd en heeft een verfijnd timbre.

Voor Lodewijk XIV was dans niet zomaar hobby. Al vanaf zijn jongste jaren speelde de jonge koning – flink gestuurd door mama – een subtiel politiek spel waarin dans net als alle andere kunstvormen moesten bijdragen tot zijn gloire. Vooral zijn virtuoze optreden in 1651 als de zonnegod Apollo staat in het geheugen gegrift, al was het maar om Lodewijks schitterende kostuum. Terwijl Natacha Kudritskaya in de Kamermuziekzaal muziek speelt van de barokke componisten Rameau en Couperin kunnen jonge dansfans aan de slag met de bijpassende dansen.

Voor de jonge Oekraïens-Franse pianiste Natacha Kudritskaya was de kennismaking met de muziek van Jean-Philippe Rameau als een blikseminslag: liefde op het eerste gezicht. Haar interpretatie verraadt die warme gevoelens en voert de luisteraar onherroepelijk mee naar een universum dat puur barok en tegelijk zeer modern is. Een selectie van Rameaus meest sprekende karakterstukken vormt een tweeluik met repertoire van Debussy en de levende componist George Crumb, wiens verzameling Makrokosmos uit 1973 het pianospel op een geheel nieuwe, verafgelegen planeet plaatst.

Dat Jan Caeyers een briljante Beethoven-autoriteit is, bewees hij niet alleen met zijn alom geprezen Beethoven-biografie, maar meer nog met zijn talrijke opnames en uitvoeringen van diens werk. In het eerste deel van dit exclusieve concert maken we kennis met de boeiende pedagoog Jan Caeyers. Aan de hand van diverse luistervoorbeelden loodst hij samen met Le Concert Olympique en Lorenzo Gatto het publiek door Beethovens meeslepende vioolconcerto. Met ‘orenschijnlijk’ eenvoudige middelen slaagt Beethoven erin om binnen de klassieke vorm absoluut tijdloze schoonheid te creëren.

Richard Strauss liet zich voor Eine Alpensinfonie inspireren door het spectaculaire uitzicht vanuit zijn villa in het Zuid-Beierse Garmisch-Partenkirchen. Het symfonische gedicht klinkt als een levendige beschrijving van een bergwandeling, stap voor stap. Maar Eine Alpensinfonie is meer dan zomaar een schildering van scènes. Het is Strauss’ laatste symfonische gedicht en met dit orkestwerk sluit de componist het tijdperk van de romantiek, met zijn voorliefde voor het beschrijvende, voor natuurtaferelen en voor exuberante orkesten, voorgoed en bewust af.

‘De Turangalîla-symfonie is een liefdeslied, een hymne aan een bovenmenselijke, overrompelende, verblindende en grenzeloze vreugde. De liefde is fataal, onweerstaanbaar, allesoverstijgend ...’, zo schrijft Olivier Messiaen. De tiendelige Turangalîla-symfonie maakt samen met Harawi en Cinq rechants deel uit van een Tristan-trilogie uit de jaren 1945-49. In deze drie composities staat de eeuwige liefde, gesymboliseerd door het verhaal van Tristan en Isolde, centraal.

Heinrich Schütz schudde in 1619 met zijn Psalmen Davids Duitsland grondig wakker. Na vier jaar studeren in Venetië bij Giovanni Gabrieli wist hij zeker dat het Italiaanse madrigaal en de stralende meerkorige kerkmuziek van San Marco ook in een Duitse, protestantse context prima tot hun recht zouden komen. Maar Schütz’ eerste bundel, een rijke verzameling religieuze muziek, moest vooral perfect zijn. Jarenlang schaafde de componist aan de spannendste effecten, de mooiste stemmenweefsels en de nieuwste technieken.